بسیاری از کشورهای دنیا گردشگری را صنعتی 24 ساعته می‌دانند و سال‌هاست بسیاری از شهرهای توریستی خواب را به چشم نمی‌بینند و مراکز تفرجگاهی و تفریحی به صورت شبانه‌روزی در حال خدمات‌رسانی به شهروندان و گردشگران‌ داخلی و خارجی هستند.

در شهرهای ایران اما گردشگری شبانه معنای چندانی ندارد و بسیاری از اماکن ‌تفریحی و فرهنگی در روزها باز و شب‌ها تعطیل‌اند. این درحالی است که توسعه گردشگری‌شبانه کمک بسیار بزرگی به افزایش درآمدهای گردشگری کشور می‌کند و ردپای آن را صرفا نباید در میان گردشگران خارجی دید، زیرا بسیاری از شهروندان و گردشگران داخلی نیز علاقه‌مند حضور شبانه در پایتخت و برخی کلانشهرها هستند.

فاطمه ذوالقدر، نماینده تهران و نایب‌رئیس کمیسیون‌فرهنگی و گردشگری مجلس در گفت‌وگو با «آرمان» در ارتباط با توسعهگردشگری شبانه می‌گوید: «شهرهایی مانند تهران ظرفیت گردشگری 24 ساعته را دارند و این کار به افزایش اشتغالزایی و حل معضل بیکاری کمک می‌کند. علاوه براین بسیاری از گردشگران خارجی یا ایرانی علاقه‌مند حضور شبانه در شهرها هستند که امروز با توجه به نبود زیرساخت‌های گردشگری شبانه اینکار در پایتخت و بسیاری از شهرهای ایران ممکن نیست.»

**مهم‌ترین موانع برای گردشگری 24 ساعته در کلانشهرها را چه می‌دانید؟
شهرهایی مانند اصفهان، شیراز و تهران توریستی هستند، این شهرها در بسیاری از مناطق بافت سنتی داشته یا مناطق گردشگرپذیری مانند دربند و درکه دارند و در فصل‌ تابستان پذیرای توریست داخلی و خارجی هستند. این مناطق نیازمند توجه بیشتری‌ بوده و باید امکانات بیشتری در اختیار داشته باشند تا 24 ساعت شبانه‌روز به مسافران خدمات ارائه کنند. بسیاری از کشورهای سیاحتی بافت تاریخی یا جاذبه‌های زیاد دارند و گردشگران می‌توانند ساعات خاصی را در رستوران‌ها و مغازه‌ها فعالیت کنند. به‌عنوان مثال استامبول اقتصاد شب فعال و ساعت کاری دارند، اما در ایام خاصی مانند روز موزه‌ها و روز ملی موزه‌ها شبانه‌روزی می‌شوند، زیرادولتی هستند.

بنابراین برخی محدودیت‌ها برای تردد شبانه در شهرهای توریستی مطرح دنیا نیز وجود دارند. در هر صورت باید بتوان بازار، بخش خصوصی، بازارچه‌های سنتی، مساجد و مناطق دیدنی در اختیار عموم و مسافران را شبانه‌روزی کرد تا گردشگران مانند حرم مطهر امام‌رضا(ع) به صورت شبانه‌روزی زائر بپذیرند. در واقع مناطق توریستی مانند نقشه جهان، بازارها، خیابان‌ها و مساجد نیز به صورت 24 ساعته باز باشند تا برخی از زائران علاقه‌مند به حضور شبانه در این اماکن که آرامش شب را به هیاهوی روز ترجیح می‌دهند به آنها دسترسی داشته باشند.

علاوه براین توسعه گردشگری شبانه به منافع اقتصادی کشور و استان‌ها نیز کمک می‌کند و هرچه به این مساله توجه شود بخش خصوصی نیز امکان 24 ساعته کردن خدمات‌رسانی را پیدا می‌کند و قطعا سه شیفت نیروی کار می‌گیرد. برخی جوانان در بخشگردشگری فعال می‌شوند و این اقدامات به رونق اقتصادی و اشتغالزایی کمک بسزایی می‌کند.

**بخش خصوصی چگونه به توسعه گردشگری شب کمک می‌کند؟
بخش خصوصی می‌تواند با همکاری سازمان میراث فرهنگی کلاس‌هایی را برگزار کند و در آن تور لیدر و راهنمای گردشگری تعلیم دهد تا در هنگام ورود تور خارجی یا داخلی به استان‌های مختلف دچار مشکل نشویم. اگر ارائه خدمات گردشگری 24 ساعته شود و سه شیفت کاری نیرو استخدام کنند به افزایش میزان اشتغال کمک می‌کند. در واقع هر گردشگر خارجی حداقل برای هفت، هشت جوان ایرانی اشتغال ایجاد می‌کند. برخی از این گردشگران خواستار خریداری صنایع دستی یا بازدید از مناطق تاریخی شهرهای مختلف هستند.

تمام این موارد حاصلی جز درآمدزایی و اشتغالزایی ندارند. البته قطعا دولت به تنهایی نمی‌تواند پاسخگو باشد و باید از بخش خصوصی کمک بگیرد. در صورتی که سازمان میراث‌فرهنگی به وزارتخانه تبدیل شود بیشتر می‌توان در گردشگری رونق ایجاد و زیرساخت‌ها را فراهم کرد. علاوه براین می‌توان طرح‌ها و ایده‌های جدیدی را برای رونق گردشگری در اختیار بخش خصوصی قرار داد. متاسفانه دولت به دلیل مشکلاتی مانند کمبود بودجه و عدم‌توانایی برای پرداخت حقوق کارمندان به میزان محدود امکان استخدام دارد. به همین دلیل بودجه‌ها دولتی برای ترمیم بسیاری از اماکن در حال تخریب کافی نیست و همچنین دولت قطعا نمی‌تواند ترمیم بسیاری از اماکن تاریخی در استان‌هایی مانند تهران را مورد غفلت قرار دهد.

در واقع تهران اماکن تاریخی فراوان و جاذبه‌های گردشگری دارد، اما دولت برای توسعه گردشگری در تهران هیچ اقدامی انجام نداده است. مناطقی مانند بازار قدیم، وزارت امورخارجه، سردرباغ ملی، میدان حسن‌آباد و… از جاذبه‌های‌توریستی تهران هستند و قدمت چندین ساله دارند. امیدواریم با کمک بخش خصوصی بسیاری از پروژه‌ها مانند هتل و زیرساخت‌ها را در تهران فراهم کرد. تهران نیازمند هتل‌های ارزان‌قیمت و مجهز و امکان بوم‌گردی است. بوم‌گردی‌ها برای مردم مناطق مختلف تهران و جذب گردشگر خوب است. این طرح توسط سازمان میراث فرهنگی در جزیره قشم انجام شده و مردم خانه‌ها و اماکن مسکونی خود را با اعطای وام دولت به مناطق بوم‌گردی گردشگری تبدیل کرد‌ه‌اند. علاوه‌براین برخی از بافت‌های شهری به کاروانسرای بومی تبدیل شده اند و بسیاری از توریست‌های خارجی عاشق این اماکن هستند، زیرا همه چیز به روش سنتی برای آنها مهیاست.

در کویر یزد نیز به مساله جذب گردشگر توجه شده است. در هر صورت کار در این زمینه فواید زیادی برای ایران دارد، زیرا این کشور جاذبه‌های توریستی فراوان دارد و این کار سبب احیای میراث‌فرهنگی کشور می‌شود. آثار باستانی متعددی در ایران هستند و ایران تعداد زیادی مقبره‌ و کاروانسراهای‌قدیمی در حال تخریب دارد. قطعا ورود بخش خصوصی و پرداخت هزینه در این بخش‌ها آغاز اشتغالزایی و احیای اماکن‌تاریخی است وهمچنین سبب رونق‌اقتصادی در آن مناطق می شود.

**چگونه می‌توان به بازسازی بافت فرسوده باتوجه به حفظ هویت تاریخی مناطق پایبند بود؟
شهرداری‌های مناطق و معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری‌ها باید به مساله هویت‌تاریخی مناطق بپردازند. امنیت اماکن تاریخی و بافت‌های تاریخی باید به کمک نیروی‌انتظامی و زیر نظر شهرداری مناطق شهردار برقرار شود تا گردشگران بتوانند از گردش در آنها نهایت استفاده را ببرند. تجهیز امکانات‌روشنایی و امکانات گردشگری برای بازدید اماکن‌گردشگری حائز اهمیت است و تهران نیز از این قاعده مستثنی نیست. برخی از مناطق تهران مانند بلوار کشاورز در ایام تعطیلات عید آذین بندی شده بودند. این منطقه در مرکز شهر و خیابانی با قدمت‌تاریخی است.

بنابراین گردشگران می‌توانند به صورت شبانه‌روزی در آن تردد کنند و هنرمندان نقاشی‌ها و آثار هنری خود را به فروش بگذارند. این روالی معمول در بسیاری از شهرهای توریستی دنیاست و تهران نیز دو، سه محله و خیابان با ظرفیت حضور گسترده گردشگر دارد. در این صورت گردشگر به شهر آمده نقاشی‌ می‌بیند یا از دستفروشان هنرمند خرید می‌کند. نباید از یاد برد که یکی از جاذبه‌ها برای توریست‌ها قدم زدن شبانه در محله‌ها و بازدید از جاذبه‌های گردشگری است.

کلانشهرهای ایران می‌توانند بازارهای‌شبانه و محله‌هایی با مناطق‌دیدنی داشته باشند، به عنوان مثال یزد و اصفهان تعدادی کوچه‌محله دارند و برخی از محلات‌تهران نیز ظرفیت و امکانات این طرح را دارا هستند و به‌صورت شبانه‌روزی در این محلات می‌توان جذب گردشگر داشت.

**چگونه می‌توان مرمت بافت فرسوده را هماهنگ با هویت‌تاریخی مناطق کرد؟
مرمت آثار و خانه‌های تاریخی باید با توجه به هویت تاریخی مناطق باشد و در بسیاری از کشورهای دنیا به هنگام بازسازی مناطق نمای‌بیرونی را دست نمی‌زنند و صرفا داخل آن را اصلاح و ترمیم می‌کنند. بنابراین باید به حفظ هویت‌تاریخی و فرهنگی در بافت‌های فرسوده توجه داشت. شهرداری‌ها در مناطق‌مرکزی شهر به درستی می‌توانند آثار تاریخی را تشخیص دهند و آنها را با حفظ هویت‌تاریخی ترمیم کرده و در اختیار گردشگران قرار دهند.

تماس با آژانس